Ferlið gekk allt saman vonum framar og kom skemmtilega á óvart.
Eftir að hafa fengið það einstaka tækifæri að fara út til Indiana í Bandaríkjunum á vegum Bandaríska sendiráðsins, fyrir hönd Íslands þá opnuðust mér margar dyr. Ég kynntist yndislegum krökkum frá löndum Evrópu og frá hinum ýmsu fylkjum Bandaríkjanna. Þessir einstaklingar kenndu mér svo margt á aðeins mánuði en ekki má gleyma leiðbeinendunum okkar og prófessorum. Það helsta sem ég er þakklát fyrir á liðnu ári er vináttan sem ég hef við þessa krakka og hversu vel ég kynntist sjálfri mér.
Þegar heim var komið þá tók við annað árið mitt í Verzlunarskólanum. Ég hafði þó margt á prjónunum annað en einungis skólann og áhugamálin og henti ég mér út í undirbúning fyrir ráðstefnu í Hörpu. Ráðstefnan gekk vonum framar og er það ljóst að ungmenni þjóðarinnar hafa svo sannarlega eitthvað til síns máls að færa.
Ég fékk frábæra ræðumenn í lið með mér til þess að ræða málefnið. Björg Magnúsdóttir, fréttakona og rithöfundur tók að sér fundarstjórn og stóð sig með stakri príði.
Hér að neðan má lesa yfirlit frá ráðstefnunni.
Unnur Brá Konráðsdóttir, þingmaður og formaður allsherjar- og menntamálanefndar Alþingis, flutti opnunarávarp ráðstefnunnar í stað Illuga Gunnarssonar, menntamálaráðherra sem var forfallaðist vegna erinda sinna erlendis. Unnur fjallaði um styttinguna í stærra samhengi þar sem helstu kostir og gallar voru dregnir fram en það sem stóð einna helst upp úr var hagur einstaklingsins, þróun menntakerfisins á Íslandi og vellíðan nemenda sem og árangur í námi.
Ingi Ólafsson, skólastjóri Verzlunarskóla Íslands fjallaði um áhrif styttingarinnar á menntaskólann í heild sinni og tók þá aðallega dæmi um það hvaða áhrif hún mun hafa á Verzlunarskólann. Ingi vakti athygli á því hversu mikilvægt það er að læra af reynslunni sem og að vera opinn fyrir nýjungum. Hann nefndi það að umræðan um styttinguna er ekki ný á nálinni heldur gengur þessi hugmynd langt aftur í tímann. Ingi talaði einnig um þroska einstaklingsins, stöðu hans sem þátttakanda í lýðræðisþjóðfélagi og atvinnulífi framtíðarinnar, ásamt því að tala um lög og relgur sem gilda fyrir menntakerfi landsins.
Það vakti mikla kæti Verzlinga í salnum þegar Ingi hóf að segja frá fyrirhuguðu þriggja ára kerfi sem mun taka gildi haustið 2015 þegar nemendur, fæddir árið 1999 innritast í skólann. Skólinn mun taka ýmsum breytingum og sagði hann að það muni vissulega taka tíma fyrir skólann að þróast með þetta nýja kerfi við lýði. Skólinn mun vera þriggja anna einingakerfi þar sem kjarna námsins verður skipt í þrennt. Einnig mun ný braut bætast við en það er Lista- og nýsköpunarbraut sem mun eflaust vekja mikla lukku og bjóða upp á enn meiri fljölbreytni í námsleiðum skólans. Nýtt einingakerfi verður innleitt þar sem nemendur þurfa að útskrifast með 207 einingar loknar í stað 140+ eininga eins og staðan er í dag. Náminu verður að auki skipt niður í þrennt en það er: Sameiginlegur kjarni, óháður braut (97 einingar), Brautarkjarni (60 einingar) og að lokum Val-pakkann eins og hann er kallaður (50 einingar).
Ingi vakti athygli á því að þróun sé einn af lykilþáttunum í átt að auknum árangri og að breytingar séu lang oftast erfiðari en má halda. Ingi sagðist að lokum líta jákvæðum augum á styttinguna og að hann sjái þetta sem tækifæri til þess að leyfa honum að verða betri í stað þess að standa í stað.
Sigrún Dís Hauksdóttir, félagslíf Verzlunarskólans
Næsti ræðumaður upp í pontu var það Sigrún Dís Hauksdóttir, forseti Nemendafélags Verzlunarskóla Íslands. Sigrún fjallaði aðallega um félagslegu áhrif styttingarinnar, bæði kosti og galla. Sigrún benti á nokkrar breytingar sem munu eiga sér stað innan nemendafélagsins á komandi skólaári og hvernig starfsfólk skólans, ásamt nemendum, hyggjast takast á við þær. Einnig benti hún afar réttilega á það hve virkilega lærdómsríkt það er að sinna félagsstörfum og að taka þátt í nemendafélögum nú til dags. Hún sagði rödd nemenda þurfa að fá að heyrast og að yfirvöld ættu að veita málefnum ungmenna meiri athygli.
Ari Kristinn Jónsson, áhrifin á háskóla landsins
Ari Kristinn Jónsson, rektor HR var þriðji ræðumaður kvöldsins. Ari fjallaði aðallega um áhrifin á háskóla landsins og þá aðallega Háskólann í Reykjavík. Hann byrjaði ræðu sína á hagfræðilegum nótum þar sem hann fjallaði um mikilvægi tækifæra og þróunnar svo að þjóðin geti alið af sér vel menntað fólk sem gæti skapað verðmæti á alþjóðlegum vettvangi í framtíðinni. Ari fjallaði um hlutverk skólakerfis, hvað mætti betur fara og þá mikilvægu staðreynd, að skólakerfið, eins og allt annað verður að fá að þróast. Einnig talaði hann um kosti og galla, áhættur, heildarhagsmuni, þekkingu, þjálfun og verklag og síðast en ekki síst þroska einstaklingsins.
Ari sagðist sjá marga kosti við styttinguna en henni fylgdu þó áhættur. Það helsta sem vakti athygli eftir flutning Ara var kostur þess að nemendur færast nær nágrannaþjóðum sínum þegar kemur að því hvenær þeir útskrifist. Þá komast einstaklingar fyrr út á atvinnumarkaðinn og geta ýtt undir hagvöxt í landinu. Þrátt fyrir það þá má menntunin sem fer fram innan framhaldsskólanna ekki skerðast því þurfa markmiðin að haldast skýr. Mikilvægt er að nemendur komi eins vel undirbúnir inn í háskólana og hægt er.
Hafdís Ingvarsdóttir, hlutverk nemenda og ólík viðmið
Hafdís Ingvarsdóttir, prófessor við Menntavísindasvið HÍ sagði framhaldsskólana eins ólíka og þeir eru margir. Allir með sín markmið, viðmið, kröfur og þar fram eftir götunum. Hafdís lagði mikla áherslu á að hlutverk nemenda í námi ættu að skipa stærri sess, að nemendur ættu að vera fremur þátttakendur en þiggjendur. Draga ætti úr þeim tíma sem varið er í próf og fjölga ætti heimaverkefnum, ritgerðum og fleiru sem er nemendum nógu krefjandi og afkastamikið. Hafdís talaði einnig um sérhæfingu skólanna og að hún hafi verið að aukast undanfarin ár. Þrepaskiptning framhaldsskólanna var kynnt þar sem nemendur lærðu meira eftir áhuga sínum og hæfni heldur en að það sama gangi yfir allan hópinn og allir taki alla sömu áfangana. Að lokum hvatti hún til aukinna samstarfa milli framhaldsskóla og náms- og starfsráðgjafar þar sem markmiðið væri að vinna að betra og markvissara námi sem skilar enn betri árangri.
Jón B. Stefánsson, verknám
Jón B. Stefánsson tók pólinn um verknám sem er virkilega mikilvægur partur af þessari umræðu. Verknáminu er allt öðruvísi háttað heldur en því bóklega og því eru aðrir áhersluþættir sem þarf að beina augum að. Í samfélagi okkar í dag viðgengst það svolítið að bóknám sé það "rétta" og það hagkvæmasta upp á framtíðina að gera. Svo er nefninlega aldeilis ekki og það var einn af stóru punktunum hans Jóns. Við erum öll mismunandi eins og við erum mörg og því mikilvægt að leyfa fjölbreytileikanum að njóta sín ásamt því að kynna nemendur fyrir öllum þeim námsleiðum sem eru í boði. Hann fjallaði um að ákveðnar viðhorfsbreytingar þyrftu að eiga sér stað gagnvart bóklegu námi og einnig að allt vinnustaðanám ætti að standa saman af einhverskonar bóknáms og verklegu námi. Jón benti á, eins og fram kemur í Hvítbók, að aðgerðaráætlun varðandi styttingu verknáms er enn í vinnslu en mun stytting framhaldsskólanna sem tekur gildi næstkomandi haust ekki eiga við verknámsskóla landsins.
Eva Brá Önnudóttir, helstu kostir styttingarinnar, minni miðstýringu og áhrif nemenda
Síðasti ræðumaður kvöldsins var engin önnur en Eva Brá Önnudóttir, nemi í sálfræði við HÍ, fyrrverandi formaður Sambands íslenskra framhaldsskólanema og ein af þeim nemendum sem voru í fyrsta þriggja ára árgangnum í Kvennaskólanum í Reykjavík. Eva fjallaði um sína persónulegu reynslu af náminu í Kvennaskólanum og það gaf ræðu hennar skemmtilegan blæ. Hún benti á það að skólaleiði er eitthvað sem margir nemendur upplifa á síðasta ári sínu í menntaskóla og jafnvel þó svo að árin hafi verið þrjú í Kvennó að þá hafi nemendur verið orðnir svolítið þreyttir þegar líða fór á lokaárið. Það má mögulega rekja til vöntun á fjölbreytni eða þess að nemendur voru í raun ekki að ná að tileinka sér námsefnið heldur var hugsunin sú að komast bara í gegnum það í tæka tíð fyrir útskrift. Páfagaukalærdómur skilar litlum árangri og vill Eva sjá hann fara minnkandi eftir því sem við færumst ofar í námi. Eva talaði vel um minni miðstýringu í kerfinu og nefndi að áhrif nemenda á nám sitt væri lykilatriði í allri menntun.
Pallborðsumræður
Að loknum erindum ræðumanna tóku við pallborðsumræður þar sem Sigmar Aron Ómarsson, formaður Skólafélags Menntaskólans í Reykjavík sat fyrir spurningum ásamt ræðumönnum nokkrum; Ara Kristni, Evu Brá, Hafdísi Ingvarsdóttur og Inga Ólafssyni. Sigmar var fulltrúi MR í pallborðinu en Menntaskólinn í Reykjavík er á marga vegu, afar sérstakur hvað þetta málefni varðar.
Menntaskólinn í Reykjavík er byggður upp sem skóli þar sem námið tekur a.m.k fjögur ár. Við styttingu framhaldsskólans mun álag að öllum líkindum aukast til muna og námsframboð skerðast umtalsvert. Hagsmunir nemenda þurfa að vera að leiðarljósi og því vilja MR-ingar ekki leiða styttinguna í gegn þar sem áhrif hennar eru í flestum tilfellum slæm vegna sérstöðu skólans.
Pallborðsumræðurnar voru heldur betur líflegar og margar hendur sem fóru á loft í salnum um leið og umræður hófust. Spurningar á borð við þjóðhagslegu áhrif styttingarinnar, áhrif skiptinemadvalar á nám þegar heim væri komið, eða spurningar varðandi aukin inntökupróf háskólanna var allt eitthvað sem brann á gestum.
Ræðumenn stóðu sig einstaklega vel og get ég með sanni sagt að gestir ráðstefnunnar hafi verið virkilega sáttir með þær umræður sem áttu sér stað um kvöldið.
Við sjáum nú enn betur hve mikilvæg fjölbreytnin er. Það er ekki hægt að setja ótal ólíka skóla undir sama hatt og breyta öllum framhaldsskólum landsins með sama móti. Valfrelsi ætti fremur að ríkja og þróun skólakerfa að fá að eiga sér stað.
Mínar vangaveltur
Eftir að hafa séð um skipulagninu viðburðarins á alla vegu þá kynntist ég fjölmörgum einstaklingum með mismunandi skoðanir á málefnið. Það að heyra mismunandi rök fyrir skoðunum þeirra ýtti enn fremur undir þá skoðun sem ég er á nú í dag. Ég spyr mig hvort sé hægt að breyta skólakerfi á einn eða annan hátt sama hve mikil fjölbreytnin sé?
Það liggur nefninlega ljóst uppi að framhaldsskólar landsins eru stútfullir af ákaflega mismunandi einstaklingum með ólíkar þarfir og kröfur. Þess vegna er þörf á ákveðnum sveigjanleika sem og fjölbreytni. Með fjölbreytni má ýta undir marga þætti svo sem nýsköpun, frumkvöðlastarfssemi og fleira, svo eitthvað sé nefnt.
Spurningin sem ég varpa fram er því: Er styttingin ákjósanlegasti kosturinn fyrir flesta framhaldsskóla landsins þegar til langs tíma er horft eða er möguleiki á því að framhaldsskólar ákveði hvort þeir vilji stytta nám sitt eður ei?
Nemendur myndu þar af leiðandi hafa úr meiru að velja þar sem fjölbreyttara val væri í boði.
Að lokum vil ég þakka öllum mínum styrktaraðilum enn og aftur fyrir alla þá aðstoð sem ég hef fengið; Verzlunarskóli Íslands, Purde University, Hreinsitækni EHF, Prentsmiðjan Viðey, Kolabrautin, Harpan.
og síðan má ekki gleyma hönnun og uppsetningu plakata og dagsskráa; Rakel Tómasdóttir.
Upptaka ráðstefnunnar: Davíð Goði Þorvarðarson
Ljósmyndun: Alexander Pétur Kristjánsson
og síðast en ekki síst Ragnar Þorvarðarson og fjölskyldan mín, þau voru mér ómetanleg í þessu ferli.
Á næstu misserum mun ég birta myndband frá ráðstefnunni þar sem brot úr ræðum ræðumanna og pallborðsumræður má hlíða á.
Takk kærlega fyrir komuna, ég vona að þið þekkið málefnið nú betur og getið tekið meðvitaða afstöðu til málefnisins.
Kær kveðja,
Unnur Lárusdóttir.
